July 8, 2019

Chuyện Ô nhiễm Môi trường

Chuyện Ô nhiễm Môi trường

Một anh chàng trẻ tuổi, tốt nghiệp Kỹ sư điện tử, đứng lên phát biểu. A phát biểu to với cánh tay thể hiện quan điểm của mình rất mạnh mẽ. “Tôi sống ở làng Phong Khê hơn 30 năm rồi!”. Chừng ấy thôi khiến một buổi huấn luyện về Ô nhiễm Không khí vốn rất ồn ào vì có nhiều quan điểm khác nhau, bỗng dưng im lặng.

“Nhà tôi làm giấy cũng được hơn 27 năm rồi”. Thêm câu ấy nữa, mọi người đều chăm chú nhìn anh. Đây là ngày thứ 2 của đợt huấn luyện. Chiều ngày thứ nhất, phần lớn các thành viên được đi một vòng Bắc Ninh qua Vân Xá và Phong Khê lên góc phía đông bắc nhìn ống khói nhiệt điện Phả Lại 1 và 2. Đi qua cầu với tên rất nên thơ: Sông Ngũ Huyện Khuê, bác dẫn đoàn hỏi mọi người có muốn dừng lại không, mấy cánh tay đưa lên. Khoảng một nửa đoàn đi ra khỏi ô-tô, đi ngược lại cây  cầu qua sông để nhìn và chụp ảnh dòng nước của con mà tên sống rất cổ còn nước thì nhìn rất lạ mà quen.

Lúc đi ngang qua cầu, tôi có nhìn liếc xuống dòng sông, tôi không giật mình, nhưng có để ý về màu và tốc độ nước. Nước có màu đen, mà cũng không gọi là nước nữa, giống một hỗn hợp sình lầy với bã cặn thì đúng hơn.

“Có nhiều hôm em còn chạy được sang bên kia bờ sông khi trên lớp cặn ấy mà”. Cậu thêm lời sau khi giờ giải lao mọi người xúm vào hỏi chuyện thêm. Có thể bạn chưa nghe đến tên làng giấy Phong Khê ở Bắc Ninh nhưng khả năng cao là trong nhà bạn có rất nhiều sản phẩm từ giấy được sản xuất bởi làng nghề này. “Giấy được xuất sang Indo, trong (miền) Nam cũng ra đây đánh (lấy) hàng”. “Công suất giấy Bãi Bằng” chưa là gì so với làng giấy Phong Khê”.

Ô nhiễm ở làng nghề không phải là cụm từ tôi nghe lần đầu tiên. Năm 2003-2004, cô giáo của tôi, GS DKC, có tham gia một chủ đề liên quan đến ô nhiễm ở làng nghề Việt Nam. Lúc đó, nghe tên đề tài và chuyên gia hạng nặng như thế, tôi nghĩ là có nhiều vấn đề quan trọng, chứ không phải đơn giản kiểu làng nghề nho nhỏ, tiểu thủ công thể hiện sự khéo léo và đảm đang của bàn tay con người Việt Nam. Gần đây hàng loạt làng nghề đúc đồng, làng xử lý phế liệu ở Bắc Ninh được lên TV, báo chí vì ô nhiễm môi trường.

“Cách đây 10 năm, cũng có dự án, thu mỗi hộ chục triệu đồng”, “rồi họ (bên thuê thực hiện dự án) về cậy lớp váng (ở lòng sông) mang đổ nơi khác”. Sự bức xúc của anh, một người con từ Phong Khuê, nhận được ánh mắt đồng cảm của mọi người tham gia. Trong lúc diễn giả trình bày đang giải đáp phần thực thi luật đã có, sức nóng câu chuyện của anh được thể hiện bằng 4-5 phóng viên báo hỏi thêm thông tin, xin địa chỉ liên lạc.

“Ô nhiễm cũng có giai cấp”, dẫn lời một nhà nghiên cứu lão thành trong lĩnh vực không khí, diễn nôm là người nghèo bị chịu ảnh hưởng nhiều nhất khi có ô nhiễm. “Em giờ ở Hà Nội”, a chàng trẻ tuổi từ Phong Khê nói, a thấp giọng  “có mấy khi e về đâu”.